42-215 Częstochowa,Armii Krajowej 36a, pok 111, tel.:+48 502-102-298, email:pthczest@ajd.czest.pl

Konferencja

A A A A

 

 W dniach 24–25 kwietnia 2015 r. w Częstochowie odbyła się międzynarodowa konferencja naukowa pt.: Twierdze osiemnastowiecznej Europy. Rzeczypospolita Obojga Narodów i kraje ościenne, zorganizowana przez: Polskie Towarzystwo Historyczne Oddział w Częstochowie, Instytut Historii Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie i Stowarzyszenie Garnizon Fortecy Częstochowskiej oraz Wydział Historyczny Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. Pawła Tyczyny w Humaniu i Państwowy Historyczno-Architektoniczny Rezerwat „Stary Humań” (Ukraina). Patronat honorowy nad nią objęli: Przeor klasztoru Jasna Góra – o. Marian Waligóra, Prezydent Miasta Częstochowy – Krzysztof Matyjaszczyk, Starosta Powiatu Częstochowskiego – Andrzej Kwapisz i Rektor Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie – prof. Zygmunt Bąk.

W ciągu dwóch dni konferencji wygłoszone zostały dwadzieścia trzy referaty, przez osoby reprezentujące krajowe i zagraniczne ośrodki badawcze. Zaprezentowana została architektura militarna twierdz, ich uzbrojenie i garnizony, działania zbrojne w których brały udział oraz funkcje pozawojskowe. Przedstawiono również recepcję obrazu twierdz w literaturze pamiętnikarskiej i historycznej. Obszar badawczy większości tematów obejmował umowny obszar Europy Środkowo-Wschodniej, ze szczególnym uwzględnieniem ziem Rzeczypospolitej Obojga Narodów, zaś okres czasu cały XVIII wiek, który z punktu widzenia wydarzeń militarnych na omawianym terenie zawierał się pomiędzy Wielką Wojną Północną a Insurekcją Kościuszkowską.

Warto podkreślić, że twierdze odgrywały ważną rolę w osiemnastowiecznej sztuce wojennej – były to „potężne gwoździe, które przytrzymywały prowincje przy władcy”. Osłaniały mobilizację wojsk w głębi kraju, stanowiły podstawę operacyjną działań ofensywnych lub zasadniczy element linii obronnych, dzięki czemu niejednokrotnie wpływały na przebieg ówczesnych konfliktów zbrojnych. Broniły również miast ważnych z punktu widzenia gospodarczego lub strategicznego, ale jednocześnie narażały je na zniszczenie na skutek ostrzału artyleryjskiego w czasie oblężenia oraz na rabunek w razie zdobycia. Poza tym stacjonujące w twierdzach garnizony zapewniały posłuszeństwo miejscowej ludności wobec władcy, zwłaszcza na terenach należących wcześniej do innych państw lub z ludnością o odmiennej kulturze czy też własnych aspiracjach politycznych. Wypada także zwrócić uwagę na pozamilitarne znaczenie twierdz i ich garnizonów. Oddziaływały one na położone w ich obrębie lub nieopodal ośrodki miejskie, hamując ich rozwój lub wręcz odwrotnie wpływając stymulująco poprzez rozwój handlu, rzemiosła i usług. Często też znajdowały się w nich więzienia, zarówno dla przestępców pospolitych, jak i dla więźniów stanu.

Należy jednak pamiętać, że na ziemiach Rzeczypospolitej Obojga Narodów w XVIII wieku funkcjonowało wiele obiektów przestarzałych, które w trakcie tego stulecia utraciły znaczenie militarne – jedną z takich twierdz był Kamieniec Podolski, znany z kart powieści Henryka Sienkiewicza. Inną specyfiką naszego kraju były liczne twierdze prywatne i ufortyfikowane klasztory. Często były to jednak obiekty o ograniczonej wartości militarnej (np. Podhorce), sprowadzającej się do zapewnienia obrony przed napadami rabunkowymi. Nie były one wstanie przeciwstawić się regularnej armii, najczęściej kapitulując po krótkim oporze. Chwalebnym wyjątkiem była Twierdza Jasnogórska, zwana też Fortecą Częstochowską. Pomimo swoich ograniczeń, wynikających z niewielkich rozmiarów fortyfikacji i znajdującego się w ich obrębie budynku klasztornego, w XVIII wieku kilkukrotnie skutecznie stawiła ona czoła obcym wojskom – na początku wieku szwedzkim, a w połowie stulecia rosyjskim.

Biwak historyczny

Poza naukowym celem spotkania było rozbudzenie wśród młodzieży zainteresowania historią, a zwłaszcza mało znanym okresem XVIII wieku. W związku z tym zaplanowano imprezę towarzyszącą – inscenizację biwaku osiemnastowiecznej armii pod murami Twierdzy Jasnogórskiej. Przygotowała ją grupa rekonstrukcyjna Garnizon Fortecy Częstochowskiej, która zaprosiła do udziału rekonstruktorów z innych miast: Regiment Garnizonowy von Lattorff z Twierdzy Koźle i Garnizon Gdański. Zobaczyć było można jak wyglądało życie obozowe ówczesnych żołnierzy, musztrę oraz potyczkę pomiędzy żołnierzami garnizonu jasnogórskiego a pruskimi maruderami (w ich rolę wcielili się również gdańszczanie), jaka mogłaby się rozegrać pod Częstochową w czasie wojny siedmioletniej.

Twierdze Szkocji XVIII wieku. Highlands

Z kolei w Galerii Biblioteki Głównej AJD, na parterze budynku Wydziału Filologiczno-Historycznego, obejrzeć było można wystawę Twierdze Szkocji XVIII wieku. Highlands. Zaprezentowane zostały kopie planów twierdz (Fort Augustus, Fort George i Fort Wiliam) oraz ufortyfikowanych koszarów armii brytyjskiej (Bernera, Inversnaid, Kiliwhimen i Ruthven), wybudowanych na wyżynach Szkocji, w celu wymuszenia posłuszeństwa miejscowej ludności wobec władz w Londynie. Stanowiły one ciekawy przykład tego aspektu ówczesnej sztuki wojennej, obrazujący przemiany jakie zachodziły w ciągu półwiecza w koncepcjach utrzymania kontroli wojskowej nad Highlandem, w systemach fortyfikacyjnych i wyposażeniu twierdz.

Militaria et Spiritualia

Ze względu na szczególne miejsce, w którym odbywał się pierwszy dzień obrad – twierdza a zarazem klasztor jasnogórski – organizatorzy uznali za stosowne włączyć do programu możliwość wzięcia udziału w uroczystościach kościelnych. W dniu 24 kwietnia, przed rozpoczęciem obrad konferencji dobyła się Msza Święta, a wieczorem Apel Jasnogórski, który poprowadził ks. bp Antoni Długosz.

 

 Komitet Organizacyjny Konferencji:

- dr hab. Maciej Trąbski – przewodniczący

- dr hab. Marceli Antoniewicz, prof. AJD

- dr Norbert Morawiec

- dr Igor Kriwoszeja

- o. Stanisław Rudziński (OSPPE)

- Artur Kramer (SGFCz)

- mgr Łukasz Cholewiński – sekretarz

 

Rada Naukowa Konferencji:

- prof. dr hab. Bogusław Dybaś

- prof. dr hab. Tadeusz Srogosz

- dr hab. Marceli Antoniewicz, prof. AJD

 

Komitet Honorowy:

- Przeor Jasnej Góry – o. Marian Waligóra

- Rektor Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie – dr hab. inż. Zygmunt Bąk, prof. AJD

-Prezydent Miasta Częstochowy – Krzysztof Matyjaszczyk

- Starosta Powiatu Częstochowskiego – Andrzej Kwapisz

 

Patronat Medialny:

- TVP Historia

- Magazyn Historyczny „Mówią Wieki”

- portal internetowy Historia.org.pl

 

 

PROGRAM KONFERENCJI

PLAKAT

 

 

 

 

© 2015 Wszelkie prawa zastrzeżone

Aktualności | Historia Oddziału | Statut PTH | Władze Odddziału | Członkowie | Deklaracja | Odczyty | Wydawnictwo | Czestochoviana | Galeria | Linki